Metodologia

Zavrada

Alle Einträge anzeigen(!!!)

(no Tag)   Crowdsourcing   Dokumentation   Forschungslabor   Kooperation   Publikation  


Charta sinoptica  (Citar)

Questa funcziun pussibilitescha a l'utilisader da far ina tscherna da chartas singulas existentas e da fixar ellas sin chartas da cumbinaziun sinopticas tut tenor ses agens interess. Uschia pon vegnir visualisads territoris da derasaziun dad inqualas caracteristicas linguisticas ed extralinguisticas en connex. A medem temp datti la pussaivladad da fixar questas chartas sinopticas en stgalims differents da zoom, sch'in context local, sco p.ex. il Karwendel u il continuum dialectal occitan-francoprovenzal-piemuntais da las Alps occidentalas, duai vegnir documentà.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Dokumentation Kooperation Forschungslabor



Code beta  (Citar)







auct. Thomas Krefeld | Stephan Lücke – trad. Susanne Oberholzer

Tags: Dokumentation Kooperation Forschungslabor



Communicaziun scientifica en il web  (Citar)

VerbaAlpina po vegnir descrit sco conturn da perscrutaziun basà sin il web, orientà envers il spazi. Quest format vegn determinà da las cundiziuns da basa actualas che sa differenzieschan fitg considerablamain da la communicaziun scientifica tradiziunala. En tut las disciplinas che lavuran en moda 'classica' cun datas empiricas san ins distinguer trais fasas successivas:
  1. Il scienzià tschertga infurmants.
  2. Ils infurmants furneschan datas primaras.
  3. Il scienzià dat ina tscherta quantitad da las datas relevadas, ch'èn vegnidas selectadas e modelladas en vista a presumziuns teoreticas, vinavant ad in public essenzialmain scientific.
La communicaziun en las trais fasas è unidirecziunala e mira a publicaziuns concludidas en furma da cudeschs stampads.

Ils trais pass da la communicaziun scientifica tradiziunala

Las novas medias han revoluziunà las cundiziuns da basa per la communicaziun scientifica: l'unidirecziunalitad skizzada da la circulaziun d'infurmaziun è gist uschè abolida sco il liom da la rolla (INFURMANT, AUTUR, LECTUR) a persunas differentas; per princip po la medema persuna sa participar a la communicaziun en funcziuns che midan rapidamain. Da fund ensi midada è en reguard a la communicaziun la funcziun INFURMANT cunquai che la gestiun da las datas furnidas resta transparenta e po vegnir suandada da cuntin. L'INFURMANT daventa uschia il LECTUR da sias atgnas DATAS – tut independentamain dal fatg sch'el chapescha insumma l'intenziun scientifica. A medem temp sa preschenta ad el la pussaivladad da prender posiziun davart las datas sco AUTUR. Betg main radicalmain sa mida il status da las datas sezzas sut questas cundiziuns cunquai ch'ellas vegnan depostas en ina banca da datas per principi dinamica, da la quala il volumen e la structura restan suttamess a midaments.


Communicaziun scientifica sut las cundiziuns da l'internet

En quest senn èn concepids en VerbaAlpina secturs d'actividad differents ch'èn dentant stretgamain colliads tranter pèr.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Kooperation Publikation Crowdsourcing



Etimologia  (Citar)

La scuvrida dals stratums linguistics, la stratigrafia, presuppona l'etimoligisaziun. Il commentari etimologic parta mintgamai dal tip da basa ed ha trais finamiras:
- eruir la lingua d'origin da la basa lexematica;
- motivar pertge che tut ils tips colliads sut il tip da basa tutgan ensemen; persuenter èn decisivas las regularitads da la fonetica istorica e la plausibilitad semantica da las relaziuns da concept da basa;
- reconstruir las vias d'emprest en cas ch'il tip da basa fiss derasà en plirs territoris linguistics; uschespert che la lingua da l'etimon d'ina vart e quella da l'infurmant da l'autra vart na correspundan betg, vegn automaticamain constatà in contact linguistic.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Prisca Derungs | Daniel Telli)


Tags: Dokumentation Kooperation



Funtaunas  (Citar)

En VerbaAlpina, funtaunas fetg differentas vegnan manadas ensemen. Igl è da distinguer tranter funtaunas gia publitgadas (atlas linguistics, dicziunaris, monografias da singuls lieus) d'ina vart e novas funtaunas che vegnan eruidas per l'emprima giada dal project sez da l'autra vart. A questas funtaunas novas appartegnan tant datas relevadas da collavoraturs, sco p.ex. Beatrice Colcuc, sco talas datas con la qualas la crowd, qvd. pledaders individuals e betg enconuschents en persuna, contribuescha al project. I vegnan en dumonda sulettamain funtaunas che furneschan datas linguisticas gia georeferenziadas u silmain georeferenziablas. Questas datas ston però vegnir tractadas sistematicamain en maniera differenta en vista a la tipisaziun. Externaziuns transcrittas exactamain en furma fonetica vegnan preschentadas da VerbaAlpina sco 'cumprova singula'. Igl è raschunaivel da gruppar questas cumprovas singulas tenor tscherts criteris ('tipisar'). Las datas che vegnan purschidas en furma ortografica da la funtauna, pon vegnir consideradas sco tipisadas d'emprim ennà perquai che questa furma da codificaziun tschessenta fitg blera varianza fonetica. VerbaAlpina n'inditgescha betg mo la funtauna, mabain precisescha era il status sistematic da la data linguistica correspundenta ('cumprova singula' vs. 'tip fonetic') che la funtauna furnescha. I na valan betg sco funtaunas ils pledaris da referenza, cun ils quals ils tips morfolexicals vegnan verifitgads lexicograficamain e colliads cun in link en il cas ideal. Tar quai ils exempels suandatns:

(1) La funtauna furnescha ina cumprova singula:

Cumprova singula: [a̠lpˈejo̞] – lieu: Bassano del Grappa – funtauna: ALD-II 848_1, 181 (Valrovina)
Tip fonetic: (betg tipisà)
Tip morfolexical: alpeggio (rom. m.)
Tip da basa: alpe; cfr. DELI 42
Concept: ALP

(2) La funtauna furnescha in tip fonetic:

(Nagina cumprova singula a disposiziun) – lieu: Adelboden
Tip fonetic: Anke – funtauna: SDS V_179_1, BE104
Tip morfolexical: Anke (ger. m.), cfr. Idiotikon 1, 341 ff.
Tip da basa: anko; vgl. Kluge 2001, 47
Concept: PAINTG

(auct: Thomas Krefeld | Stephan Lücke – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Dokumentation Kooperation Crowdsourcing



Geolinguistica plurilingua  (Citar)

Igl appartegna a las finamiras da quest portal da stgalprar la forza pregnanta dal contact linguistic e spezialmain ses cundiziunament etnolinguistic en il svilup dal territori linguistic alpin. La concepziun da la banca da datas vegn a permetter da represchentar ils emprests registrads era quantitativamain en lur cumulaziun locala, pertge ch'els resultan automaticamain, cura che l'appartegnientscha da l'infurmant ad ina da las trais famiglias da linguas na concorda betg cun tschella da l'etimon.
Igl èn trais famiglias da linguas che marcheschan il territori alpin dal temp modern en furma da continuums da dialect ch'èn differents areguard lur extensiun e surtut areguard lur differenziaziun; las zonas da derasaziun da las trais famiglias da linguas na sa laschan betg represchentar en stadis naziunals specifics cfr. territoris linguistics actuals. Il germanic è represchentà da varietads alemanas e bavaraisas che vegnan attribuidas a la lingua tudestga pluricentrica; il rapport cuminaivel a la varietad da standard svizra, tudestga ed austriaca n'exista atgnamain dentant betg pli en pliras inslas linguisticas gualsras e bavarais veglias (cimbricas) al sid da las Alps.
Cuntrari a la part dal territori da lingua germana pon ins attribuir las varietads dal continuum neolatin a pliras linguas; ultra il franzos ed il talian sa tracta i – a norma da la legitimaziun politica en Svizra ed in Italia – da l'occitan, il francoprovenzal, il retorumantsch (rumantsch dal Grischun), il ladin da las Dolomitas ed il friulan.
Il slav è rappreschentà dals dialects slovens che na vegnan discurrids betg mo en Slovenia, mabain era en insquantas vischnancas talianas ed austriacas. I n'appartegna dentant betg a las finamiras da VerbaAlpina da descriver ils dialects dal territori alpin uschè cumplet sco pussaivel, da stgalprar ils cunfins da dialect locals u regiunals e da preschentar uschia il spazi per uschè da dir sco mosaic da varietads. Plitost duessan sa mussar tras la disposiziun spaziusa gist quests segns caracteristics (surtut lexicals) ch'èn derasads ultra ils cunfins singuls da dialect u lingua faschond resortir uschia ils tratgs cuminaivels etnolinguistics.





Cunquai che dialects furman en sai sistems linguistics cumplets, pon ins pertutgant la retschertga cuminaivla dals trais continuums 'geneticamain' differents affirmar che il contact linguistic vegn perscrutà qua en furma dad ina geolinguistica plurilingua.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Dokumentation Kooperation



Georeferenziaziun  (Citar)

La georeferenziaziun è in criteri d'ordinaziun da las datas administradas in VerbaAlpina substanzial; i vegnan applitads grads da longhituda e da ladezza. L'exactadad da questa referenziaziun variescha tut tenor il tip da datas, i vegn visada dentant ina referenziaziun uschè exacta sco pussaivel, cun precisiun dad in meter. En il cas da las datas linguisticas d'atlas e dicziunaris è normalmain mo ina referenziaziun approximativa tenor il toponim pussaivel, en il cas da datas p.ex. archeologicas percunter èn pussaivlas georeferenziaziuns exactas enfin il meter. I pon vegnir memorisads puncts, lingias (sco vias, flums e.s.) e surfatschas. Per la georeferenziaziun vegn duvrà surtut l'uschenumnà format WKT (https://en.wikipedia.org/wiki/Well-known_text) che vegn transferì en in format MySQL specific en la banca da datas da VerbaAlpina tras la funcziun geomfromtext() (https://dev.mysql.com/doc/refman/5.7/en/gis-wkt-functions.html e vegn memorisà uschia. La sortida en format WKT succeda tras la funcziun MySQL astext().
Il retagl da referenza da la georeferenziaziun è la rait da las vischnancas en il territori alpin che pon vegnir edidas u sco surfatscha u sco punct, tut tenor basegn. La basa per la georeferenziaziun èn las lingias da cunfin da las vischnancas che VerbaAlpina ha survegnì da siu partenari Convenziun da las Alps; las datas correspundan circa al stadi da 2014. In'actualisaziun permanenta da questas datas, che sa midan mintatant pervia da refurmas da l'administraziun betg raras, è nunnecessaria perquai ch'i sa tracta be d'in rom da referenza geografic tenor l'opiniun da VerbaAlpina. La preschentaziun da punct dal retagl da vischnancas vegn deducì cun agid dad algoritmus dals cunfins da vischnancas ed è pia secundara. Ils puncts da vischnancas eruids rapreschentan ils puncts centrals geometrics da las surfatschas da vischnancas e marcheschan maximalmain per cas la chapitala u schizunt il center da la vischnanca. En il cas da basegn pon tut las datas vegnir projectadas separadamain u cumulativamain sin il punct da vischnanca eruì. Quai è il cas per exempel per las datas linguisticas d'atlas e dicziunaris.
Ultra dal retagl da referenza dals cunfins da vischnancas georeferenzià exactamain vegn preschentà in retagl quasi georeferenzià en furma cun structuras da patgnas (a partir da versiun 16/1) che reproducescha bain la posiziun approximativa da las vischnancas ina cun l'autra, che assegna dentant a medem temp ina surfatscha idealisada a mintga territori communal cun mintgamai la medema furma e dimensiun.

Cun quai vegnan purschidas metodas da cartaziun alternativas che han omaduas lur avantatgs e dischavantatgs e ch'offreschan er omaduas in tschert potenzial sugestiv grazia a lur potenza figurativa: la preschentaziun topografica porscha ina meglra idea da la spazialitad concreta cun ses profils da territoris, traversadas da val, sortidas da val nunaccessiblas euv. savens fetg spezials. La charta da patgna pussibilitescha encunter ina visualisaziun pli abstrahada da las datas perquai ch'ella gulivescha las extensiuns da las surfatschas da vischnanc sco er aglomeraziuns resp. abitadis sparpagliads. Quai è particularmain util per las chartas quantitativas pertge che la dimensiun da la surfatscha crea involuntarmain l'impressiun da da paisa quantitativa gia tar la percepziun.

(auct. Thomas Krefeld | Stephan Lücke – trad. Susanne Oberholzer)


Tags: Dokumentation Kooperation Crowdsourcing



Infurmant  (Citar)

Il term infurmant sa chapescha tecnicamain en VerbaAlpina, pertge ch'el cumpiglia duas chaussas differentas: en ils atlas èn per il solit tut las datas linguisticas transparentas fin il pledader sez; en la banca da datas èn quests infurmants identifitgabels tras in numer individual (ID). Plinavant èn ils infurmants cronoreferenziads tras l'onn da la relevaziun e georeferenziads tras il lieu da la relevaziun. En ils dicziunaris georeferenziabels en cumparaziun èsi normalmain nunpussaivel d'identifitgar pledaders concrets. Per raschuns tecnicas causadas da la banca da datas vegnan attribuids numers d'identificaziun er a las funtaunas da quest gener: a mintga funtauna vegn attribuì un numer, sco sch'ella fiss in infurmant determinà. Scadin infurmant è attribuì ad ina famiglia da linguas; quest'assegnaziun da lingua vegn transponida automaticamain a tut las datas linguisticas originaras da quest infurmant.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Kooperation Crowdsourcing



Licenziament  (Citar)



Tags: Kooperation Publikation



Modellaziun da las datas  (Citar)



Tags: Dokumentation Kooperation Forschungslabor



Pagina da codes  (Citar)



Tags: Dokumentation Kooperation



Scienzas umanas digitalas  (Citar)

Il project VerbaAlpina è vegnì concepì da bell'entschatta en consideraziun da l'abilitad al web, pertge ch'el vul contribuir cleramain al transferiment da las tradiziuns umanisticas etablidas, pli exactamain da la geolinguistica, a las scienzas umanas digitalas.

Quai signifitgescha:
(1) La basa empirica da la perscrutaziun consista en datas (cfr. Schöch 2013), qvd. en unitads codadas e structuradas u silmain structurablas digitalmain); i sa tracta per part da datas gia publitgadas e digitalisadas secundaramain (sco p.ex. ils materials dals atlas pli vegls), per part dentant er da datas ch'èn da rilevar danovamain. Areguard ils concepts relevants aspiran ins a dumbers da datas uschè vasts sco pussaivel. La metoda è pia quantitativa e per gronda part inductiva.
(2) La communicaziun da perscrutaziun succeda sut las condiziuns medialas da l'internet. Quai porscha en emprima lingia la pussaivladad d'entretschar medias differentas (scrittira, fotografias, video e sun) ipertextualmain; vinavant pon las persunas che sa participan al project sco perscrutaders (surtut sco partenaris da project) e/u sco infurmants communitgar e cooperar cuntinuadamain tranter pèr.
(3) Cun quai fan ins l'offerta a perscrutaders interessads da participar al svilup da questa plattafurma scientifica e collavurativa. Questa perspectiva è nizzaivel e mana vinavant en almain dubel resguard: ella lubescha d'integrar plazzas differentas e – oravant tut – da far avanzar l'encruschament constructiv da tecnologia d'infurmaziun e geografia linguistica cun resursas publicas senza stuair recurrer al support (problematic dal punct da vista giuridic e economic) da firmas dad IT privatas.
(4) La savida relevanta per il project po vegnir accumulada e modifitgada cuntinuadamain er per spazis da temp pli lungs, schebain che la garanzia dad ina disponibilitad duraivla è anc greva da realisar (cfr. latiers l'infrastructura da perscrutaziun impurtanta CLARIN-D http://de.clarin.eu/de/home.html). En mintga cass n'è la publicaziun dals resultats sin mediums da support concrets (cudeschs, DCs u DVDs) betg pli in in intent central; tuttina vegn stgaffida in'opziun da stampa secundara uschia sco la lexicografia online la porscha mintgatant, uschia p.ex. il Tesoro della Lingua Italiana delle Origini exemplaric.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Kooperation Crowdsourcing



Sectur d'actividad (2): cooperaziun  (Citar)

La cooperaziun cun auters projects è fundamental per la concepziun da VerbaAlpina. Ella sa mussa en numerus contracts da collavuraziun cun partenaris da project. Sia realisaziun è dentant de facto betg adina sempla; ella vegn impedida da problems pratics

Tags: Kooperation Publikation



Stratigrafia  (Citar)

Las Alps èn in territori da contacts linguistics multifars che derivan da constellaziuns da stratums cumplettamain differentas (cfr. Krefeld 2003). Per princip vegnan linguas ch'èn en cuntact en in territori, perquai ch'i dat là pledaders pli u main bilings u schizunt cuminanzas da pledaders, denominadas adstrats. Sch'in tip da basa è derasà be en in tschert territori, pia per exempel en las Alps, e na sa chatta uschiglio betg en las famiglias da linguas pertutgadas, èn la direcziun da l'emprest e la lingua d'origin savens betg cleras (cfr. il tip da basa rom. baita / tud. Beiz, Beisl).
Sche la lingua d'origin d'in element emprestà na vegn betg pli discurrida en il territori da derasaziun u en ina part da quai, vegnan distinguidas duas constellaziuns: en il cas da substrat vegniva la lingua d'origin (lingua da substrat) discurrida en il territori da derasaziun, avant che sia cuntinuitad da tradiziun è rutta giu e la lingua vertenta è sa profilada. Il neolatin è ina lingua da substrat da tut la regiun alpina da lingua tudestga e slovena. Ils pleds da substrat presupponan bain midadas da lingua; els sa profileschan dentant savens tras ina cuntinuitad regiunala u locala remartgabla. En il cas dal superstrat valeva la lingua d'origin durant ina tscherta perioda en il territori da derasaziun senza dentant sa stabilir là duraivlamain. Uschia dominavan en parts dal territori alpin, ch'è ozendi romanofon, temporarmain superstrats germanics (gotic, langobard) suenter il collaps da l'infrastructura romana; ed en Slovenia aveva il tudestg questa rolla durant la perioda dals Habsburgais.
Tranter las trais famiglias da linguas èn resultads trais scenaris complettamain differents; pertutgant la relevanza dal contact linguistic per l'istorgia dal spazi linguistic è impurtanta oravant tut la cronologia da l'emprest: sa tracta i per exempel da pleds da substrat cun cuntinuitad da tradiziun regiunala dapi l'antica u d'integraziuns pli giuvnas d'adstrat en il cas da romanissems en il territori linguistic germanic e slav? La medema dumanda vala mutatis mutandis per ils germanissems en il territori romanofon e per il slavissems en il territori germanofon.



Emprests èn in indicatur vardaivel per process d'acculturaziun istorica; perquai è opportuna ina preschentaziun quantitativa che lubescha d'illustrar effects dad in'accumulaziun locala relativa dals emprests documentads.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)


Tags: Dokumentation Kooperation Forschungslabor



Stresa d'access a las datas  (Citar)



Tags: Kooperation Publikation Forschungslabor