Metodologia

Zavrada

Alle Einträge anzeigen(!!!)

A   B  C   D   E   F   G   H  I   J  K  L   M   N   O   P   Q  R   S   T   U   V  W  X  Y  Z 


Datas d'entrada  (Citar)

En VerbaAlpina vegnan duvradas exclusivamain datas ch'èn georeferenziadas almain en il territori dad ina vischnanca politica, sche pussaivel dentant anc pli exactamain (sco p.ex. fotografias d'alps). Areguard las datas linguisticas ch'èn spezialmain impurtantas èn da distinguer dus tips: d'ina vart datas che derivan directamain dad expressiuns d'infurmants singuls – sco per exempel las cumprovas d'inqualas atlas linguistics, particularmain tschels neolatins, u er las cumprovas da la Bayerische Dialektdatenbank (BayDat); questas expressiuns vegnan decumposts en lur elements constitutivs, i uschenumnads tokens. Da l'autra vart cuntegnan inquals atlas, sco per exempel il SDS u er il 'VALTS, ed era tut ils dicziunaris betg naginas expressiuns da pledader, mabain furmas ch'èn gia vegnidas tipisadas dals publicaturs uschia ch'igl n'è betg pussaivel turnar fin als tokens.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Linguistica



Datas extralinguisticas  (Citar)

Per la perscrutaziun inductiva dal spazi cultural èn las datas demograficas ed instituziunalas adina lura interessantas, sch’ellas èn era georeferenziablas. A quest tip da datas appartegnan las infurmaziuns pertutgant l'istorgia da colonisaziun, spezialmain quellas pertutgant l'appartegnientscha ad instituziuns ecclesiasticas e statalas. Ma era vias da traffic, en spezial ils pass, èn d'impurtanza fundamentala (cfr. charta).
Datas dal gener ecologic e geofisical èn adina relevantas, sch'ellas sa refereschan cleramain a l'istorgia da colonisaziun. Questa relaziun è per exempel evidenta en reguard a las zonas da vegetaziun che permettan u dumondan tschertas utilisaziuns (p.ex. presuppona l'economia d'alp autezzas sur il cunfin dal guaud http://www.slf.ch/forschung_entwicklung/gebirgsoekosystem/themen/baumgrenze/index_DE).

(auct. Thomas Krefeld – trad. Irina Lutz | Susanne Oberholzer)

Tags: Context extralinguistic



Denominaziun  (Citar)

Sut 'denominaziun' chapescha VerbaAlpina l'instanza idealisada d'in pled scrit, pledà u pensà che denominescha in u plirs concepts e referescha eventualmain a chaussas concretas. Enstagl d'in pled singul po er ina sequenza specifica da plirs pleds surpigliar questas funcziuns (uschenumnads polylexems. Cun reguard a la categoria 'concept' resulta ina uschenumnada relaziun m:n, en terms informatics; ina denominaziun polysema po denominar plirs concepts, al cuntrari po in concept vegnir denominà d'ina quantitad da denominaziuns sinonims.





(auct. Stephan Lücke – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Linguistica



Descripziun da concept  (Citar)

Ils concepts vegnan endatai en la tabella KONZEPTE (concepts) da la banca da datas suandantamain: sch'ina denominaziun per in concept exista, vegn questa endatada en il champ da banca da datas 'Name_R' (denominaziun rumantscha). Cura che la lexicalisaziun manca, quest champ resta vid. Independentamain da quai vegn il concept specifitgà pli exactamain resp. definì en il champ 'Beschreibung_R' (descripziun rumantscha). Quai succeda tenor ina moda da proceder fixada che vegn demonstrada a l'exempel dal concept 'CHANTA DA LATG' (ID_Konzept 610; identificatur dal concept en la banca da datas): il concept numnà vegn denominà cun in lexem specific, per consequenza vegn chanta da latg endata en il champ 'Name_R'. La descripziun prevesa la successiun ierarchica suandanta: utensil, diever, material, furma (ev.). Applitgà a quest concept resulta damai la descripziun suandanta: RECIPIENT, PER CONSERVAR IL LATG, DA METAL. Sche pussaivel resp. necessari duain vegnir observadas questas reglas supplementaras: ils dumbers dad 1 a 10 vegnan scrits en pleds, per exprimer in process, in'activitad euv. po u 'per+infinitiv' u 'per+artitgel+substantiv' vegnir duvrà. L'observaziun da quests musters pussibilitescha translaziuns analogas, la furmaziun da categorias independentas da la lingua sin differents stgalims d'abstracziun (-> RECIPIENTS ->RECIPIENTS PER LA CONSERVAZIUN ->RECIPIENTS DA METAL euv.), correcturas automatisadas resp. modificaziuns ed ina retschertga transparenta. Tut ils concepts vegnan endatai en quella moda per tudestg, talian, franzos, sloven e rumantsch.

(auct. Giorgia Grimaldi | Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Tecnologia d'infurmaziun



Digital Object Identifier (DOI)  (Citar)

Il Digital Object Identifier (DOI) è in'adressa universalmain univoca e nunmidabla, tras la quala èn cuntanschiblas resursas electronicas sco p.ex. paginas-web. La cuntanschibladad è garantida er en il cas, sche p.ex. l'uschenumnà "Uniform Resource Locator" (URL) d'ina resursa sa mida. Quai funcziunescha tras in register da la fundaziun da DOI, en il qual è attribuì l'URL mintgamai actual d'ina resursa a mintga DOI. Cu che in URL mida, ha lieu ina midada correspundenta en il register da la fundaziun da DOI. Midadas ston vegnir communicadas a la fundaziun da DOI tras organisaziuns associadas (p.ex. bibliotecas) ch'avevan fatg registrar il DOI respectiv. La registraziun da VerbaAlpina en il register da DOI ha lieu tras il ["Referat Elektronisches Publizieren" da la biblioteca universitara da la LMU|http://www.ub.uni-muenchen.de/ueber-die-ub/kontakt/funktionsadressen/referat_e-publizieren/index.html]] che fa sezza la registraziun betg directamain tar la fundaziun da DOI, mabain tar DataCite che è sez commember da la fundaziun da DOI.

Il niz essenzial dal sistem da DOI è la citabladad persistenta da resursas electronicas. In citat da DOI mana a la gista resursa, er sche l'adressa en l'internet (l'URL) s'è midada. Il DOI da VerbaAlpina è doi:10.5282/verba-alpina; il 10.5282 è attribuì a l'organisaziun che ha registrà il DOI, en quest cas pia la biblioteca universitara da la LMU. Per ch'in citat, per exempel en in artitgel scienzià, mana directamain sin il portal da VerbaAlpina, sto il DOI vegnir integrà en l'URL da la fundaziun da DOI: http://dx.doi.org/10.5282/verba-alpina. Igl n'è dentant betg pussaivel da cuntanscher directamain tras il DOI resursas parzialas specificas sin il portal da VerbaAlpina (per exempel singulas datotecas en il modul da la mediateco da VerbaAlpina (VA_MT). Per mintga resursa parziala da VerbaAlpina fiss necessari in ulteriur DOI.

Bunamain la medema finamira sco il DOI ha l'uschenumnà Uniform Resource Name (URN), ed è la moda da funcziun è circa la medema. Igl è dentant pussaivel tar l'URN da registrar plirs URLs per ina resursa. Quai è interessant, sche resursas vegnan archivadas sin differents servers cun correspundentamain differents URLs (per minimisar ristgas da sperdita e maximar la persistenza). In tschert dischavantatg da l'URN cumpareglià cun il DOI è che il register da URN n'è betg gestiunà da in'unica instituziun, mabain decentralamain da differentas organisaziuns naziunalas. Per la Germania è quai l'incumbensa da la Deutsche Nationalbibliothek (DNB). Per quai ston ins clamar si il server da la DNB (in uschenumnà resolver) che gestiuna ils URNs. L'URN da VerbaAlpina è urn:nbn:de:bvb:19-verba-alpina-8, l'URL corrispundent cun il resolver da DNB che mana al portal da VerbaAlpina è http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:bvb:19-verba-alpina-8. Sco per il DOI n'èsi betg pussaivel per l'URN da cuntanscher directamain resursas parzialas specificas sin il portal da VerbaAlpina.



(auct. Stephan Lücke – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Tecnologia d'infurmaziun



Digitalisaziun  (Citar)

Sut la noziun digitalisaziun na sa chapescha betg il diever simpel da computers per l'elavuraziun da datas electronica en il context da VerbaAlpina, mobain plitost ed essenzialmain l'accessibladad digitala a fund dal material tras la *structuraziun* e la categorisaziun sistematicas e transparentas.



En il project vegn en funcziun il model da datas relaziunal, en il qual las datas vegnan organisadas per princip en furma da tabella. Las tabellas consistan da lingias (= actas, tupel) e colonnas (= attributs, champs, caracteristicas); mintga tabella po vegnir amplifitgada en mintga direcziun agiunschend lingias e colonnas ulteriuras. Tranter las tabellas existan relaziuns logicas che pussibiliteschan colliaziuns utilas e preschentaziuns sinopticas correspundentas (uschenumnads "joins") da duas e pli tabellas. Per l'administraziun da las tabellas drova VerbaAlpina actualmain il sistem d'administraziun da la banca da datas MySQL. Las tabellas n'èn dentant betg liadas a quest sistem, ma pon da tut temp vegnir exportadas p.ex. en furma da text cun segns da separaziuns univocamain definiblas per cunfins da champ e d'actas (uschenumnads separaturs) ensemen cun ils nums da colonna e la documentaziun da las relaziuns logicas (model entitad-relaziun). La structura XML, ch'actualmain è frequentamain utilisada, na vegn betg applitgada en il champ operativ da VerbaAlpina. En il rom dal concept d'interfatschas è XML dentant definì sco format d'export.

Ultra la structuraziun logica da las datas è la codaziun dals caracters il secund concept impurtant en connex cun il chavazzin "digitalisaziun". Gist en reguard a l'archivaziun a lunga durada da las datas è questa tematica fitg impurtanta e sto vegnir gestida prevesentamain. Uschè lunsch che pussaivel s'orienta VerbaAlpina en quest context a la tabella da codaziun ed a las directivas dal consorzi Unicode). Las attribuziuns correspundentas vegnan documentadas en tabellas specialas, tras quai è ina conversiun posteriura en valurs Unicode, che vegnan ad exister pussaivlamain da quel temp, adina pussaivla.


(auct. Stephan Lücke – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Linguistica



Documentaziun  (Citar)

VerbaAlpina documentescha la variaziun dialectala a l'intern d'in spazi definì etnograficamain; il rom onomasiologic è trassà da tecnicas culturalas e furmas da vita ch'èn daventadas convenziuns sut las cundiziuns da l'ambient natiral e cultural mintgamai specificas. Las tradiziuns da perscrutaziun linguisticas na han betg pudì chapir tals spazis, per ils quals las Alps èn in cas prototipic perquai che ils roms parzials che s'occupeschan sistematicamain cun la constituziun da spazis, pia la geografia da las linguas resp. la dialectologia u er la geolinguistica – s'orienteschan bunamain senza excepziun a cunfins tschernids politics e/u linguistics. L'orientaziun spazial dals studis centrals ed en plirs reguards determinants fin oz po bain vegnida suandada (cfr. p.ex. l'AIS u il FEW), ma savens na vul ins betg approvar. Gist ils spazis culturals plurilings spezialmain fascinants, sco p.ex. il territori tranter costa adriatica montenegrina-albanaisa ed il Danubi, na vegnan betg en consideraziun da la perscrutaziun etablida manada da parameters naziunalfilologics. L' Atlante linguistico mediterraneo planisà ambiziunadamain vess pudì daventar in grond project normativ; ma el n'è mai vegnì ora il cumenzament.
VerbaAlpina ha en mira il territori alpin. Il project na vul dentant ni elavurar ils cunfins da lingua ni da dialects ni represchentar il mosaic da varietads limitadas ina cunter l'autra (dialects). Plitost vegn sviluppada ina geolinguistica plurilingua ch'examinescha quant enavant variantas specificas, numnadamain ils tips da denominaziun caracteristics per il spazi cultural alpin, èn cuminaivlas gist als dialects ed uneschan els eventualmain ultra ils cunfins da las famiglias linguisticas. La sumeglientscha relativa dals dialects locals resulta inductivamain da las datas sezzas. L'unica structuraziun fixada dal territori alpin ch'è ordavant mess sut, pertutga ils cunfins actuals tranter las trais grondas famiglias linguisticas (german, neolatin, slav).

Perspectiva

La distribuziun da las variantas en quests gronds spazis dialectals implitgescha pli u main veglias relaziuns da contact. La perspectiva dal project po esser per consequenza be ina perspectiva storica. VerbaAlpina na sa chapescha dentant betg sco contribuziun a l'istoriografia naziunala da las linguas involvidas en reguard a la regiun da perscrutaziun. Ei sa tracta plitost d'ina tentativa da reconstruir exemplaricamain la stratigrafia d'in spazi da communicaziun pluriling.

La moda da proceder è exclusivamain bottom up, quai vul dir sin la basa da datas ch'èn lcoalmain georeferenziablas. L'unitad da referenza minimala e valaivla by default è la vischnanca politica, pli exactamain in geopunct che representescha la vischnanca sco entira, u bain l'areal da vischnanca entir. En cas da basegn pon ins dentant precisar la georeferenziaziun fin a paucs meters.

Cartografia

Igl è surtut ina charta interactiva che porscha l'access a la documentaziun. Fin ussa vegnan duvradas be chartas cun puncts simbolics cun simbols interactivs per la visualisaziun. Igl è dentant in preparaziun ina cartografia cumplementara cun simbols d'areals interactivs sin la basa dals areals da vischnanca per meglierar la visualisaziun da las relaziuns quantitativas. Las chartas sinteticas interactivas marcan in progress substanzial da la visualisaziun da spazi linguistica ed umanistica perquai ch'ellas permettan da enritgir rappreschentaziuns fermamain abstrahadas ('sinteticas') cun infurmaziuns concretas localas ('analiticamain').

Preparaziun da datas linguistica

Tras l'activaziun ('clic') d'in simbol sin la charta s'avra ina fanestra cun las datas linguisticas mintgamai disponiblas per in lieu; l'exempel suandant mussa la denominaziun dal concept PAINTG a Ramosch (Engiadina Bassa)



Preschentaziun da las datas linguisticas en ina fanestra popup da la charta interactiva

Las datas vegnan reproducidas en moda fidaivla a las funtaunas (sco cumprova singula transcitta, sco en l'exempel sura, u en furma ortograficamain tipisada) ed attribuidas a tips pli generals; la categoria pli abstracta è il tip da basa ch'è definì etimologicamain. Proximamain vegnan vitiers renviaments a pledaris da referenza, sche pussaivel.

Filters

Plirs filters permettan a l'utilisader da far ina selecziun precisa e da rapreschentar ella cartograficamain. Il toc da charta mussà sura è part da la charta che cumpara tar la selecziun dal 'concept' PAINTG:




Filters da regulaziun da la charta interactiva

Gruppar e zavrar

Savens èn disponiblas gia numerusas expressiuns linguisticas en las categorias selecziunadas; la retschertga dal 'concept' PAINTG (cfr. l'ill. suandanta) dà 1448 cumprovas. Nus purschain la pussaivladad da gruppar e zavrar tut las expressiuns relevantas tenor criteris differents:



La funcziun da zavrada da la charta interactiva: concepts

In'opziun correspundenta exista er tar la retschertga da tips morfolexicals u tips da basa; surtut la zavrada tenor il criteri 'concept' è er interessant independentamain dal territori linguistic cumpiglià perquai ch'ella renda visibla la polisemia da mintga expressiun. Qua dus maletgs dal visur da la moda da procedere a l'exempel da malga:





I resultan las significaziuns suandantas ch'èn en relaziun cleramain metonimica ina cun l'autra:



Polisemia dal tip morfolexical malga

Funtaunas

Fin ussa èn stads analisads insaquants pledaris georeferenziabels, oravant tut dentant atlas linguistics. Per far quai han ins applitgà essenzialmain trais tecnicas:
    1. Material gia publicà sin chartas stampadas è vegnì transcrit danovamain cun in utensil specialmain sviluppà ed endatà en la banca da datas VA. Quai è il cas per ils plirs atlants  (SDS, AIS, TSA euv.).


    2. L'utensil da transcripziun sviluppà da VA

    3. Material gia publicà sin chartas stampadas ch'è dentant gia digital en l'original è vegnì convertì ed algoritmicamain transcrit danovamain per ch'el ha pudiu vegnir endatà en la banca da datas VA. Quest proceder è vegnì applitgà a l'ALD e l'ALTR.
    4. Material anc betg publicà d'auters projects vegn transcrit directamain dals formulars da retschertga resp. adoptà digitalmain; quai vala fin ussa surtut per datas dal SAO.

    Multidimensiunalitad

    Per ina chapientscha cumplessiva dals process istorics èsi absolutamain giavischaivel d'amplifitgar las datas linguisticas cun autras datas ch'èn istoricamain relevantas; quai sa VerbaAlpina far be fitg limitadamain; tuttina èn inqualas datas relevantas disponiblas. Il toc da charta suandant mussa en concentraziun sinoptica d'ina vart las
    • localitads cun inscripziuns latinas en la provinza Noricum ;
    • localitads cun inscripziuns latinas da la Rezia ;
    • toponims romans transmess da l'uschenumnada Tabula Peutingeriana a las viae publicae.
    D'autra vart èn vegnids chargiads reflex da trais tips da basa latins, pli precisamain: dus latins ed in latinisà, ma probablamain preroman:
    • il tip da basa lat. casearia cun il senn 'tegia' en il Tirol dal Nord e dal Sid e spezialmain pregnantamain en il Tirol da l'Ost;
    • il tip da basa preroman baita cun il senn 'chasa' en la Slovenia al sid da Ljubljana;
    • il tip da basa lat. cellarium cun il senn 'tegia' en l'Austria Auta.


    Charta sinoptica sin l'epigrafica latina, las localitads da la Tabula Peutingeriana ed ils tips da basa cellarium e baita en ina part dal spazi tudestg e sloven (cfr. la legenda sur la charta)

    La congruenza nunsurvesaivla u silmain l'affinitad da las distribuziuns n'è probablamain betg casuala.



    (auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

    Tags: Secturs d'activitad