Metodologia

Zavrada

Alle Einträge anzeigen(!!!)

A   B  C   D   E   F   G   H  I   J  K  L   M   N   O   P   Q  R   S   T   U   V  W  X  Y  Z 


Cartografia  (Citar)

La cartografia è ina metoda da la geografia linguistica che n'è forsa betg dal tuttafatg incontestada, dentant bain cumprovada, pertge ch'ella serva medemamain per documentar sco per visualisar relaziuns spazialas (cf. contribuziuns en Lameli 2010). Las metodas usitadas sa differenzieschan cleramain en lur pregnanza; en il cas dad uschenumnadas chartas 'analiticas' vegnan reproducidas expressiuns (parzialas), uschia che la documentaziun stat fermamain en il center. La scuvrida da las relaziuns atgnamain spazialas tranter las furmas documentadas vegn surlaschada al lectur. Sin las uschenumnadas chartas cun puncts simbolics vegnan las relaziuns spazialas tranter ils singuls aspects d'expressiun illustradas directamain cun simbols 'sintetics'. Relaziuns quantitativas pon ins visualisar mo uschia. La cartaziun online cumbinescha omaduas metodas: a l'emprima egliada mussa ella bain chartas 'sinteticas', a la segunda egliada, suenter in clic sin il simbol, pussibilitescha ella dentant l'access a l'expressiun (parziala).
Il potenzial euristic da la cartografia è considerabel; perquai vegn offrì a l'utilisader da VerbaAlpina l'opziun da cumbinar e cumular differentas classas da datas d'ina categoria (p.ex. plirs tips da basa) u da las differentas categorias (p.ex. datas extralinguisticas e linguisticas) sin chartas sinopticas.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Prisca Derungs | Daniel Telli)

Tags: Linguistica Pagina-web Context extralinguistic



Charta sinoptica  (Citar)

Questa funcziun pussibilitescha a l'utilisader da far ina tscherna da chartas singulas existentas e da fixar ellas sin chartas da cumbinaziun sinopticas tut tenor ses agens interess. Uschia pon vegnir visualisads territoris da derasaziun dad inqualas caracteristicas linguisticas ed extralinguisticas en connex. A medem temp datti la pussaivladad da fixar questas chartas sinopticas en stgalims differents da zoom, sch'in context local, sco p.ex. il Karwendel u il continuum dialectal occitan-francoprovenzal-piemuntais da las Alps occidentalas, duai vegnir documentà.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Pagina-web



Code beta  (Citar)

Sa basond sin la terminologia dal Thesaurus Linguae Graecae (TLG), che ha sviluppà il concept correspundent a l'entschatta dals onns otganta per l'endataziun electronica da texts grecs vegls cun ils meds da tecnica da computer da lez temps, vegn designada la transcripziun da sistems da scrittiras duvrond exclusivamain segns ASCII sco "code beta" en connex da VerbaAlpina. La grafica suandanta illustrescha il proceder cun agid d'in exempel dal Sprach- und Sachatlas Italiens und der Südschweiz (AIS):





Cu ch'ins transpona la transcripziun fonetica tenor Böhmer-Ascoli duvrada en l'atlas linguistic en sequenzas da segns ASCII, i vegn differenzià al cumenzament tut simplamain tranter segn da basa e segns diacritics. Sch'in segn da basa è existent en il code ASCII, vegn el represchentà da sasez en il transfer (sco igl è il cas en il exempel sura). Directamain suenter il segn da basa vegn screts tut ils segns diacritics ch'èn liads al segn da basa. Mintga segn diacritic vegn remplazzà d'in segn ASCII spezial. L'attribuziun dals segns diacritics a segns ASCII è univoc a l'intern da VerbaAlpina; ella vegn documentada en tabellas spezialas en la banca da datas da VerbaAlpina. La tscherna da l'attribuziun è definida uschenavant che pussaivel dal princip da la sumeglientscha optica. Uschia vegn il crutschet sut u en il pled tu en l'exempel exprimì d'ina parantesa radunda che s'avra: tu(. Ils segns diacritics vegnan scrits, partind da lur urden tar il segn da basa, suenter il segn da basa en l'urden da sut a sura e da sanester a dretg. Pervia dal princip da la sumeglientscha optica succeda l'attribuziun da segns diacritics a segns ASCII independentamain da lur semantica specifica en la funtauna, q.v.d.: er sch'in crutschet sut il segn da basa ha in'autra significaziun fonetica en ina funtauna ch'en in'autra, vegn tuttina reproducì il crutschet d'ina parantesa suandanta en omadus cas. Las differenzas semanticas vegnan documentadas en tabellas da transcripziun specificas per mintga funtauna: ellas regleschan la conversiun dal code beta en la transcripziun d'output tenor IPA; la medema codaziun beta po pia manar a codaziuns en IPA cumplettamain differentas tut tenor funtauna.

Il proceder descrit ha blers avantatgs:
- la registraziun da datas po vegnir fatga cun in tempo relativamain aut sin tastaturas da standard ed è complettamain independenta dal sistem operativ,
- ils transcripturs n'han betg basegn d'enconuschientscha da sistems da transcripziun fonetics,
- inquals segns resp. segns diacritics pon vegnir endatads, independetamain dal fatg, sch'els sajan codads en Unicode u bet, e
- la registraziun da datas electronica ha lieu senza perdita d'informaziun.
Il code beta po vegnir transferì en bunamain tut auter sistem da transcripziun tras rutinas da substituziun. En connex cun talas conversiuns datti eventualmain perditas d'informaziun ch'èn dentant motivadas da l'esser dals sistems da transcripziun. Uschia differenziescha p.ex. la transcripziun fonetica tenor Böhmer-Ascoli differents grads d'avertura en ina granularitad che n'è betg prevesida en il sistem IPA.

(auct. Thomas Krefeld | Stephan Lücke – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Linguistica Tecnologia d'infurmaziun



Communicaziun scientifica en il web  (Citar)

VerbaAlpina po vegnir descrit sco conturn da perscrutaziun basà sin il web, orientà envers il spazi. Quest format vegn determinà da las cundiziuns da basa actualas che sa differenzieschan fitg considerablamain da la communicaziun scientifica tradiziunala. En tut las disciplinas che lavuran en moda 'classica' cun datas empiricas san ins distinguer trais fasas successivas:
  1. Il scienzià tschertga infurmants.
  2. Ils infurmants furneschan datas primaras.
  3. Il scienzià dat ina tscherta quantitad da las datas relevadas, ch'èn vegnidas selectadas e modelladas en vista a presumziuns teoreticas, vinavant ad in public essenzialmain scientific.
La communicaziun en las trais fasas è unidirecziunala e mira a publicaziuns concludidas en furma da cudeschs stampads.

Ils trais pass da la communicaziun scientifica tradiziunala

Las novas medias han revoluziunà las cundiziuns da basa per la communicaziun scientifica: l'unidirecziunalitad skizzada da la circulaziun d'infurmaziun è gist uschè abolida sco il liom da la rolla (INFURMANT, AUTUR, LECTUR) a persunas differentas; per princip po la medema persuna sa participar a la communicaziun en funcziuns che midan rapidamain. Da fund ensi midada è en reguard a la communicaziun la funcziun INFURMANT cunquai che la gestiun da las datas furnidas resta transparenta e po vegnir suandada da cuntin. L'INFURMANT daventa uschia il LECTUR da sias atgnas DATAS – tut independentamain dal fatg sch'el chapescha insumma l'intenziun scientifica. A medem temp sa preschenta ad el la pussaivladad da prender posiziun davart las datas sco AUTUR. Betg main radicalmain sa mida il status da las datas sezzas sut questas cundiziuns cunquai ch'ellas vegnan depostas en ina banca da datas per principi dinamica, da la quala il volumen e la structura restan suttamess a midaments.


Communicaziun scientifica sut las cundiziuns da l'internet

En quest senn èn concepids en VerbaAlpina secturs d'actividad differents ch'èn dentant stretgamain colliads tranter pèr.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Pagina-web



Concept  (Citar)

La domena dals concepts (u: da l'onomasiologia) è multifara; trais domenas tematicas èn dadas:
- la vita da mintgadi tradiziunala
- l'ambient natiral
- la vita da mintgadi moderna.
Questas han dentant be in'impurtanza fitg generala per l'organisaziun da las datas. A nivel da la banca da datas èn plitost quels princips d'ordinaziun relevants che lubeschan a determinar las relaziuns tranter ils concepts singuls. En emprima lingia sa laschan dumbrar categorias da la vita da mintgadi cun concepts da grad d'abstracziun resp. da specificaziun uschia che resultan ierarchias taxonomicas. Tranter concepts che sa chattan sin nivels ierarchics differents existan

(1) Relaziuns d'inclusiun
rigurusas. Las relaziuns d'inclusion collian iperonims ed iponims en maniera che mintga definiziun d'in iponim cuntegnia e specifitgeschia la definiziun da ses iperonim. Per quai l'exempel dad ina categoria conceptuala:
  • iperonim: EDIFIZI
  • iponim da l'emprim nivel: TEGIA, STALLA, TSCHALER DA CHASCHIEL euv.
  • iponim dal segund nivel: TEGIA DA CRAP, TEGIA DA LAIN, TEGIA DA LAIN CUN FUNDAMENT DA CRAP euv.
Entant che mintga tegia euv. è era in edifizi, na vala evidentamain betg il cuntrari. Il concept mintgamai inclus è pli abstract ed uschenavant surordinà en la preschentaziun en furma da plantas (grafs).

Tranter ils concepts che sa chattan sin il medem nivel ierarchicamain existan percunter adina:
(2) Relaziuns d'exclusiun
Ina tegia n'è ni stalla ni tschaler da chaschiel.

Cumplettamain differenta è dentant la ierarchia che resulta, sche concepts cumplementars furman in connex da funcziun cumplex che sto era vegnir chapì sco concept. Qua sa discurra da
(3) Relaziuns part-entir.
Uschia appartegnan al concept cumplessiv ALP (entir) differentas secziuns: il TERREN, il MUVEL, ils EDIFIZIS, il PERSUNAL e las ACTIVITADS, en spezial l'ELAVURAZIUN DA LATG (parts). Relaziuns part-entir èn d'ina vart ierarchicas (sco las relaziuns d'inclusiun), ma da l'autra vart na sa basan ellas gist betg sin inclusiun definitorica, mabain sin exclusiun. Las plantas n'èn betg adattadas a lur preschentaziun.
Ins cumpareglia sco cas exemplaric il schema per la classificaziun conceptuala dal champ ECONOMIA D'ALP.



En la domena da las secziuns sa laschan danovaman enconuscher entirs e lur parts constitutivas. Uschia appartegnan ACTIVITADS, PROCESS, UTENSILS, RECIPIENTS, PERSUNAS ed EDIFIZIS (parts) differents a la PRODUCZIUN DA CHASCHIEL (entir).



Las relaziuns skizzadas tranter ils concepts sa spievlan en la significaziun da lur denominaziuns linguisticas (semantica) e particularmain era en midaments da significaziun: denominaziuns dad iponims pon vegnir transponidas ad iperonims u il cuntrari; medemamain pon transfers da denominaziuns tranter noziuns che s'excludan, ma che tutgan ensemen (metonimia), u relaziuns part-entir (meronimia) succeder. In cas exemplaric per quest èn ils concepts ch'èn colliads cun il tip da basa malg- en las varietads neolatinas differentas.







(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Linguistica



Contact linguistic  (Citar)

Ins distingua tar il contact linguistic, al qual appartegna er il contact da varietads, dus dal tuttafatg differents tips, tut segund sch'i sa tracta – sin il nivel dal sistem linguistic – dad integrats ('emprests') stabels ed independents dal pledader ubain – sin il nivel dal pledader – da fenomens individuals. Quels pon perentant correspunder ad utilisaziuns abitualisadas u dal tuttafatg occasiunalas, uschenumnads switchings. Questa resalva sto ins er adina resguardar, sch'ins interpretescha materialias pli veglias en divers atlas, sch'in infurmant furnescha ina furma damanaivla dal standard u, en territoris bilings, ina furma da la segunda lingua. La differenza teoreticamain fundamentala è pli u main probabla, sch'ins considerescha las datas linguisticas, ella n'è però atgnamain mai evidenta. Mo l'augment dals infurmants, cun social media tuttavia in'opziun realistica, empermetta qua infurmaziuns crediblas.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Prisca Derungs | Daniel Telli)

Tags: Linguistica



Conturn da perscrutaziun  (Citar)

Las incumbensas e las prestaziuns da VerbaAlpina pon vegnir attribuidas als secturs suandants:
(1) documentaziun ed analisa diacronica e etimologica dal stgazi da pleds dialectal ch'è valità sco caracteristic segund il rom onomasiologic;
(2) collavuraziun cun ils partenaris da project per il barat da datas reciproc e per l'analisa da las datas;
(3) da l'effectiv da datas, da texts analitics e da materials differents relativs al project adressads per part al public spezialisà, per part al lartg public.
Las funcziuns (1), (2) e (3) èn gia stadas activadas cun l'emprima versiun 15/1 e vegnan amplifitgadas cuntinuadamain. Duas ulteriuras funcziuns vegnan preparadas:
(4) la relevaziun da datas tras crowdsourcing;
(5) la fundaziun d'in laboratori da perscrutaziun ch'envida tut ils utilisaders interessads d'utilisar individualmain ils utensils geolinguistics sviluppads da VerbaAlpina (preschentaziuns cartograficas differentas, stgalims da tipisaziun differents e.a.) e da preschentar analisas e resultats novs, eventualmain er alternativs.

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Secturs d'activitad



Cooperaziun  (Citar)

La cooperaziun cun auters projects è fundamental per la concepziun da VerbaAlpina. Ella sa mussa en numerus contracts da collavuraziun cun partenaris da project. Sia realisaziun è dentant de facto betg adina sempla; ella vegn impedida da problems pratics

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Secturs d'activitad



Crowdsourcing  (Citar)

Era sche gia bleras datas linguisticas relevantas davart ils champs tematics da VerbaAlpina èn avant maun (oravant tut en atlas e dicziunaris), èsi previs da relevar novas datas. Quai vegn fatg per (1) gulivar inconsistenzas tranter las funtaunas existentas, (2) eliminar largias resp. inexactadads e (3) marcar denominaziuns resp. apparats tradiziunals sco tals. Las relevaziuns novas na vegnan però betg fatgas cun la metoda classica da la retschertga al lieu, mabain cun ils meds che las medias socialas ans mettan en il fratemp a disposiziun. Retschertgas correspundentas vegnan savens subsummadas sut l'expressiun crowdsourcing. "Crowdsourcing ist eine interaktive Form der Leistungserbringung, die kollaborativ oder wettbewerbsorientiert organisiert ist und eine große Anzahl extrinsisch oder intrinsisch motivierter Akteure unterschiedlichen Wissensstands unter Verwendung moderner IuK-Systeme auf Basis des Web 2.0 einbezieht." (Martin/Lessmann/Voß 2008.
La referenza a la crowd è en baininqual grà malchapaivla, betg il davos, perquai che blers associeschan ella cun casualitad, laicatad e fidaivladad mancanta; las resalvas n'èn uschenavant betg dal tuttafatg nungiustifitgadas, perquai che retschertgas correspundentas sa drizzan pelvair ad ina massa indeterminada ed anonima dad interessents potenzials. Problems fundamentals sa dattan tant da vart dal purschider da projects scientifics sco da vart da l'adressat dal project (che po, ma na sto betg esser in laic): la purschida sto esser suffizientamain 'visibla' ed attractiva e l'adressat sto avair ina cumpetenza linguistica suffizienta e chapir avunda dal fatg. I dat differentas strategias dad ir enturn cun quai. Ins po empruvar d'accentuar il caracter divertent da la purschida e crear interfatschas ludicas sco p.ex. en il play4science; dentant pari suenter las experientschas ch'èn vegnidas fatgas là pli empermettent da communitgar als infurmants, en noss cas ils pledaders, ch'els gidian a la perscrutaziun directamain cun lur enconuschientscha linguistica e lur savida dal fatg (cf. la glista dals projects da la Citizen Science). Ins po valitar la cumpetenza cun dumondas da savida precisas, igl è dentant senza dubi pli segir da laschar confermar e validar las datas furnidas tras auters pledaders dals medems lieus. In project da pilot da success per il diever geolinguistic da crowdsourcing è l'Atlas zur deutschen Alltagssprache (AdA) da Stephan Elspaß e Robert Möller; el marchescha in mument decisiv sin la via a la geolinguistica digitala.

L'incumbensa concreta en VerbaAlpina è tschella da transcriver datas da funtaunas stampadas sco surtut atlas linguistics e pledaris e d'endatar ellas en furma structurada en ina banca da datas, tschella da verifitgar la correctezza da transcripziuns existentas u da tipisar material gia transcrit e d'attribuir el a lemmas lexicals. Nus beneventain er commentaris, p.ex. tar l'origin e la derasaziun da pleds resp. tips da pleds. VerbaAlpina s'interessescha ultra da quai fitg per material linguistic actual che n'è betg documentà en funtaunas publitgadas sco ils atlas linguistics e pledaris numnads. Tgi ha enconuschientscha d'in dialect pledà en la regiun alpina, è envidà d'endatar expressiuns spezialas da quest dialect en l'effectiv da datas da VerbaAlpina. Uschia daventa ei pussaivel d'enritgir d'ina vart l'effectiv da datas transmess da funtaunas stampadas e d'identifitgar ed observar d'autra vart p.ex. process dinamics da midada linguistica. Pli persunas sa participeschan uschia al project tant meglier funcziunescha. – En pli beneventain nus maletgs da objects tipics per las Alps, dentant er d'alps, tegias, flora, fauna, muntognas e furmas topograficas ensemen cun lur denominaziuns. Els pon vegnir memorisads en la mediateca.

Mintga utilisader survegn la pussaivladad – parallelamain a la collavuraziun sistematica tar VerbaAlpina – da drizzar en in agen conturn da perscrutaziun en noss susten che po vegnir duvrà principalmain per la collecziun da datas linguisticas, dentant senz'auter er per autras datas. L'unica cundiziun è che las datas sajan georeferenziablas. L'utilisader ha la pussaivladad da tegnair sut clav questas datas e da duvrar ellas exclusivamain sez u da cundivider l'access cun auters utilisaders per metter en discussiun las datas e pussibilitar commentaris. Be sch'uschè bleras datas sco pussaivel èn messas a disposiziun a la publicitad, po il potenzial da las tecnologias basadas sin bancas da datas e raits sa sviluppar cumplettamain.

(auct. Thomas Krefeld | Stephan Lücke – trad. Prisca Derungs | Susanne Oberholzer | Daniel Telli)

Tags: Secturs d'activitad



Cuntinuitad  (Citar)

La dumonda da la cuntinuitad da tradiziun ha in'impurtanza centrala reconstruind spazis da communicaziun plurilings. Ella sto vegnir tractada interdisciplinarmain en il senn dad ina moda da proceder dirigida da datas, inductiva. Schizunt cun forzas unidas da pliras scienzias èn dentant strusch da spetgar respostas pertutgant ils substrats preromans en la regiun alpina. Fitg meglier è la cundiziun da partenza areguard il substrat neolatin da las parts dal territori ch'èn entant da lingua tudestga e slovena. La midada da lingua dal neolatin al tudestg è schizunt ina constanta istorica che sa lascha observar perfin actualmain en Grischun. Il process entschaiva gia cun il collaps da l'infrastructura romana (l'onn 476); la perioda immediatamain successiva è da interess maximal per l'istorgia da la lingua; ella è dentant documentada en scrit ordvart stgarsamain uschia che la cooperaziun cun auters roms istorics, spezialmain cun l'archeologia, è indispensabla. Qua èn bain avertas anc grondas largias en la perscrutaziun, mo cun Weindauer 2014 èn almain vegnidas elavuradas las funtaunas archeologicas e onomasticas (6avel-8avel tsch.) da la Baviera Sura meridunala, da la zona enturn Salzburg sco er da la Val da l'En tirolaisa. Tenor quai pon ins excluder in'interrupziun d'urbarisaziun pli lunga, fundamentala tranter perioda romana e bajuvara ("eine längere, grundlegende Siedlungsunterbrechung zwischen Römer- und Bajuwarenzeit", Weindauer 2014, 248), pertge che tut cumprova per ina transiziun fluctuanta da la structura d'urbarisaziun da l'antica tardiva fin al temp medieval tempriv ("einen fließenden Übergang der Besiedlungsstruktur von der Spätantike zum Frühmittelalter", Weindauer 2014, 248). Tuttina resta ina differenza graduala tranter ils territoris numnads pertutgant la verificaziun empirica: quai che valeva prevalentamain en teoria pertutgant la relaziun da plazzas d'exchavaziun antic tardivas e dal temp medieval tempriv per la regiun prealpina bavaraisa {...}, chatta sia cumprova en ils territoris austriacs: las fundaziuns da lieus dal temp medieval tempriv dal 6avel tschientaner s'orientan quasi exclusivamain a l'infrastructura romana tardiva resp. – uschè lunsch ch'anc existent – a la structura da colonisaziun romana ("Was bezüglich des Zusammenhangs spätantiker und frühmittelalterlicher Fundstellen für das oberbayerische Alpenvorland noch überwiegend theoretisch galt {...}, findet in den österreichischen Gebieten seine nachweisliche Bestätigung: Die frühmittelalterlichen Ortsgründungen des 6. Jhs. orientieren sich fast ausschließlich an spätrömischer Infrastruktur bzw. – soweit noch vorhanden – an der romanischen Siedlungsstruktur", Weindauer 2014, 257).

(auct. Thomas Krefeld – trad. Susanne Oberholzer)

Tags: Linguistica